"Nhóm họa sĩ sơn ta" tìm về truyền thống

"Nhóm họa sĩ sơn ta" tìm về truyền thống

Tranh sơn mài thời "ngoại hóa"

Không phải đến bây giờ người ta mới nhắc đến sự lai căng của sơn mài truyền thống. Cách đây mấy năm đã có nhiều hội thảo của giới mỹ thuật liên quan đến sự "phai lạt truyền thống" trong tranh sơn mài Việt Nam. Do đâu mà có sự "phai lạt truyền thống" này? Có hai nguyên nhân: Thứ nhất, đánh giá của công chúng mỹ thuật về tranh sơn mài truyền thống Việt Nam chưa đúng đắn; thứ hai, sự dễ dãi và chạy theo xu hướng thương mại của họa sĩ.

Vậy, hiểu như thế nào mới "đúng đắn" về tranh sơn mài truyền thống?

"Cô gái và bức tranh cổ" - tranh sơn mài của họa sĩ Đặng Hiền.

Ở Việt Nam ta có rất nhiều làng nghề làm sơn mài. Ở những làng nghề ấy, làm sơn mài là một "quy trình công nghệ" được truyền dạy theo lối "cầm tay chỉ việc". Đơn cử như làng Sơn Đồng (Hà Nội), trẻ con lên mười đã biết mài vóc, làm toan; đến 14, 15 tuổi là có thể làm đủ mọi việc, từ việc trộn sơn mài với đất sét giấy dó (hoặc giấy bản) cho tới phết vóc, mài vóc, ủ sơn; đến 17, 18 tuổi, nếu anh nào khéo tay đã trở thành nghệ nhân sơn mài. Về cơ bản, làm sơn mài ai cũng biết các việc: Sơn, ủ, mài… đó là một quy trình của dân gian, dễ hiểu và dễ học. Ai bắt tay vào sáng tác tranh sơn mài cũng biết quy trình này.

Sơn mài sử dụng thành phần chính là sơn ta, có đặc điểm lâu khô, khó mài. Sản xuất thứ đơn giản như "vóc" để bán ra chợ, người ta cũng phải mất đến đôi ba tuần lễ. Lý do đơn giản bởi vì sơn ta rất lâu khô. Người họa sĩ vẽ tranh sơn mài phải có độ đằm trong cảm hứng, bởi đó là một quá trình lâu dài, tỉ mỉ. Hãy tưởng tượng một bức tranh sơn mài đẹp thường là được "bóc" từ lớp màu phía trên xuống lớp màu bên dưới. Dụng cụ để "bóc" là gạch non, mai mực, tóc rối… Dùng thứ đó để mài từng lớp sơn từ nanomet rất tỉ mỉ và mất thời gian. "Tương truyền" rằng, những họa sĩ thuộc hàng "tứ trụ" (Sáng-Nghiêm-Liên-Phái) và "tứ tuyệt" (Trí-Vân-Lân-Cẩn) của mỹ thuật đương đại Việt Nam đều ưa sử dụng sơn mài và đều có những bức sơn mài để đời.

Cái hay của tranh sơn mài là chiều sâu của hình khối và màu sắc, quả là thứ không thể dễ dãi mà thưởng thức được. Vậy nên, "chơi" tranh sơn mài cũng phải có thứ cảm xúc giống "tri âm tri kỷ" vậy. 

Có một thời xu hướng thẩm mỹ của công chúng mỹ thuật ưa những cái bóng bẩy nổi bật khiến cho tranh sơn mài truyền thống bị mai một.

Và cũng có một thời nhiều họa sĩ chạy theo thị trường mà đánh mất truyền thống. Một trong những thứ khiến tranh sơn mài mai một nhanh nhất là chất liệu "sơn Nhật". Thứ rất bóng, khô nhanh, "hợp" với nhiều loại màu có gốc hóa học tổng hợp và quan trọng nhất là không phải mài.

Sơn Nhật trong một thời gian dài đã khiến nhiều bức tranh sơn mài truyền thống mất gốc. Nói tranh sơn mài truyền thống Việt Nam bị ngoại hóa là vì thế.

Camkết của "Nhóm họa sĩ sơn ta"

Họa sĩ Nguyễn Tường Linh, chủ nhiệm "Nhóm họa sĩ sơn ta", nói: "Chúng tôi cam kết sử dụng sơn ta, sáng tác tranh theo phương pháp truyền thống. Tuy nhiên bên cạnh đó, chúng tôi cũng tôn trọng quan điểm sáng tác của nhiều họa sĩ trong việc sử dụng sơn, màu sắc, và phương pháp sáng tác hiện đại". Trong triển lãm lần thứ nhất của 38 tác giả thuộc "Nhóm họa sĩ sơn ta" vừa được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, ngoài những bức tranh được thể hiện theo phương pháp truyền thống còn có những bức tranh thể hiện bằng phương pháp sáng tác mới. Phương pháp này dựa trên tính kết dính của sơn ta, nhiều họa sĩ đã đắp, hoặc dán vật liệu để bức tranh dày lên. Nói chung đây cũng là cách để truyền tải nhiều thông điệp khá hay. Trong tranh sơn dầu hoặc acrylic cũng từng có nhiều tác phẩm được thể hiện theo phương pháp này.

"Nhóm họa sĩ sơn ta" ra mắt tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Tôi hỏi họa sĩ Nguyễn Tường Linh: "Nếu không mài thì có thể coi đó là tranh sơn mài truyền thống không, thưa anh?". Họa sĩ nói: "Chúng tôi tôn trọng phong cách sáng tác của mỗi tác giả. Hiện tại cũng chưa đặt ra chuyện phải mài hay dùng màu truyền thống, nhưng về cơ bản các tác phẩm phải được sáng tác bằng sơn ta và vóc truyền thống".

Họa sĩ Nguyễn Tường Linh cho biết thêm, mục đích khi lập "Nhóm họa sĩ sơn ta" này là muốn có một sân chơi chung cho các họa sĩ vẽ sơn ta theo phương thức truyền thống, có tâm huyết, tự nguyện liên kết thành nhóm. Tổ chức sinh hoạt nghề nghiệp với tinh thần đoàn kết, giao lưu học hỏi kinh nghiệm giữa các thành viên, tổ chức trưng bày triển lãm những tác phẩm hội họa chất liệu sơn ta nhằm góp thêm tiếng nói khẳng định những giá trị độc đáo của tranh sơn mài Việt Nam. Nhóm hoạt động trong phạm vi thành phố Hà Nội, có quan hệ với các nhà nghiên cứu-phê bình mỹ thuật, các họa sĩ trong và ngoài nước, các nghệ nhân làm vóc, làm vàng, bạc quỳ. Nhóm có trang web, facebook để kết nối họa sĩ trong và ngoài nước, trao đổi thông tin, giới thiệu tác phẩm...

"Nhóm họa sĩ sơn ta" dự kiến định kỳ 2 năm sẽ triển lãm giới thiệu các sáng tác một lần. Hy vọng với những họa sĩ tài năng, tâm huyết với chất liệu sơn mài truyền thống, sơn mài Việt Nam sẽ tìm lại được vị thế xứng đáng như nó vốn có.

Chia sẻ bởi 

Sơn ta Việt Nam 

Thiết kế Website bởi Wlike.vn

Cách bảo quản vệ sinh tranh nghệ thuật

Cách bảo quản vệ sinh tranh nghệ thuật: sơn mài, sơn dầu...

Chắc hẳn trong nhà bạn có treo tranh trang trí hay ảnh gia đình. Theo thời gian, những bức tranh ảnh nghệ thuật này có thể bị bụi bẩn và sẽ không còn đẹp như lúc ban đầu.  Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu về cách vệ sinh và bảo quản tranh treo tường để những bức tranh ảnh nghệ thuật treo trong nhà luôn luôn mới và đẹp.

Với người chơi tranh hoặc dùng tranh trong trang trí nội thất, những hiểu biết cơ bản về loại tranh, về các tác động của điều kiện khách quan sẽ phần nào giúp cho việc kéo dài tuổi thọ của tranh.

Những điều kiện tối thiểu:

- Nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh, tường ẩm, ánh nắng trực tiếp chiếu vào... đều gây tổn hại như tranh bị ẩm mốc, bay màu đối với tranh bột màu, thuốc nước, gây mốc, rạn nứt đối với những bức như tranh sơn dầu, làm cong vênh tranh sơn mài...

- Với các loại tranh thêu tay, tranh lụa, tranh giấy xoắn... nên có lớp kính bảo vệ để tránh bị trực tiếp sờ vào làm bẩn màu, mất màu và giúp tranh nhìn trong hơn.

Ngược lại, kính sẽ làm tranh sơn dầu không thở được, thiếu dầu, gây rạn nứt. Kính cũng hạn chế tầm nhìn, mắt sẽ không nhìn thấy các góc nghiêng của tranh sơn dầu.

- Nếu có nhiều tranh, nên đặt vào từng giá riêng biệt, tạo độ thông thoáng, xa khỏi tầm tay trẻ nhỏ.

Có 3 loại tranh phổ biến hiện nay: tranh sơn dầu, tranh thêu tay, tranh ghép gỗ. Nhiều nhất là tranh sơn dầu. Mỗi bức tranh có đời sống riêng, có hơi thở, độ nóng lạnh khác nhau.

Tranh được làm từ những hoạ phẩm tốt tự thân nó đã có giá trị bảo vệ. Như sơn mài được làm trên tấm vóc (vải sơn sống được bôi dày tối thiểu 1cm) sẽ khác với loại sơn mài làm từ tấm ván ép quét một lớp sơn đen.

Loại sơn mài - ván ép này dù đặt trong điều kiện bình thường sau một thời gian cũng cong vênh. Hay dùng sơn dầu của các hãng hoạ phẩm nước ngoài chất lượng sẽ hơn hẳn so với loại sơn dầu được sản xuất trong nước trước đây... Người mua tranh phải học cách đánh giá chất lượng tranh.

Cách khắc phục khi tranh bị hư hại

Với mức độ ẩm mốc nhẹ có thể dùng loại nước lau chuyên dụng. Thỉnh thoảng dùng loại vecni chống khô dầu như Lucas của Đức để bảo quản. Một số phương pháp dân gian cũng được dùng đến như dùng chanh hoặc củ hành chà trên bề mặt bị mốc. Với sơn mài, trực tiếp dùng bàn tay chà đi chà lại. Các loại tranh bột màu, thuốc nước là khó bảo quản nhất và nếu đã bị mốc đành chịu.

Cách tốt nhất để bảo quản tranh nghệ thuật là mỗi ngày nên nhìn ngắm nó, để phát hiện những dấu hiệu đầu tiên của căn bệnh mới có thể khắc phục.

Chúng tôi sẽ hướng dẫn cho bạn vệ sinh những bức tranh tuyệt vời này theo đúng cách mà chúng cần.

Những góc trần đầy mạng nhện, những bức tường bị bám bẩn, hay một bức tranh phủ đầy bụi bặm...Trong phong thủy đều có thể là những vật cản trở khí vận, vận may của gia chủ

Bước 1: Trước hết hãy dùng một chiếc cọ lớn - loại dùng quét sơn, quét sơ qua toàn bộ bức tranh để lấy đi bớt phần lớn bụi. Quét sạch bụi tại những khe hẹp giữa lớp kính và khung.

Bước 2: Xịt nước rửa kính lên bề mặt kính, sau đó vo một mảnh giấy báo (loại nhám thông thường) và lau theo đường xoáy trôn ốc từ trong ra cho đến khi bề mặt kính sạch và bóng. Kính sạch nhất khi được lau bằng giấy báo.

Bước 3: Lau phần khung gỗ/poly bằng khăn mềm, mịn và ẩm để tránh trầy xước và lấy đi phần bụi còn bám lại. Không nên dùng các loại hóa chất tẩy mạnh như aceton, xăng thơm...vì có thể sẽ làm hỏng lớp sơn trên mặt khung.

Bước 4: Lau lại bằng khăn mềm, khô. Bước này nhằm lấy đi những vệt bụi bẩn sau khi lau bằng nước.

Chức mừng! Bạn đã hoàn thành 4 bước vệ sinh khung tranh! Công sức của bạn đã được đền đáp, mảng tường của bạn có vẻ sáng lên, có thể thần may mắn sẽ gõ cửa nhà bạn nay mai đấy.

Vệ sinh và bảo quản khung tranh

Bước 1: Trước hết hãy dùng một chiếc cọ lớn - loại dùng quét sơn, quét sơ qua toàn bộ bức tranh và khung để lấy đi bớt phần lớn bụi. Quét sạch bụi tại những khe hẹp.

Bước 2: Lau lại lần nữa bằng khăn mềm, khô. Bước này nhằm lấy đi những vệt bụi bẩn sau khi lau bằng nước.

Không nên lau bằng khăn ẩm vì như thế sẽ dễ làm bẩn lớp bo giữa 2 khung và làm hỏng tranh.

Chia sẻ bởi
Sơn ta Việt Nam
Thiết kế Website bởi Wlike.vn

6 bí quyết treo tranh sơn dầu, sơn mài cho không gian nhà bạn

6 bí quyết treo tranh sơn dầu, sơn mài cho không gian nhà bạn

Đôi khi chỉ một bức tranh nhưng làm sáng bừng cả một góc nhà hay căn phòng.

Những bức tranh không chỉ là giải pháp trang trí nội thất mà còn thể hiện phong cách, sự hiểu biết cũng như chiều sâu và cá tính của gia chủ. Tuỳ theo tính chất nghệ thuật của gia chủ và phong cách nội thất mà bạn chọn tranh sao cho đẹp và thích hợp nhất. Thông thường mỗi trường phái tranh thích hợp một kiểu nội thất.

1. Chọn tranh theo phong cách.

Có rất nhiều phong cách tranh khác nhau. Tranh thêu, tranh sơn mài, tranh gỗ, tranh màu nước, màu bột, ảnh nghệ thuật, ảnh gia đình, tĩnh vật... Tuy nhiên tuỳ theo tính chất nghệ thuật của gia chủ và phong cách nội thất mà bạn chọn tranh sao cho đẹp và thích hợp nhất.

Thông thường mỗi trường phái tranh thích hợp một kiểu nội thất. Nếu nhà hiện đại, bạn chọn tranh phong cảnh, màu sắc trang nhã, nội dung không quá cầu kỳ để thư giãn mắt. Chuộng trường phái cổ điển với những bức tranh sơn mài, sơn dầu kinh điển thì nên treo ít nhưng tính thẩm mỹ phải đặt lên hàng đầu. Những khung ảnh gia đình cũng là một kiểu tranh đơn giản nhưng cũng phải biết sắp xếp sao cho hợp nhất

.

2. Treo bao nhiêu thì đủ và thích hợp?

Đừng quá tham lam treo quá nhiều tranh trên một bức tường để phô diễn. Chúng không những nhìn nặng mắt mà tính thẩm mỹ chung của căn nhà cũng bị ảnh hưởng. Trên một bức tường, tổng diện tích treo tranh không bao giờ quá 1/3 tổng diện tích bức tường. Đây là một diện tích vừa đủ để cho mắt nhìn cảm thụ được vẻ đẹp của bức tranh. Đối với những bức tranh lớn thì diện tích trên có thể thu nhỏ hơn để không mang cảm giác nặng. Đôi khi chỉ treo một bức nhỏ làm điểm nhấn thôi là cũng vừa đủ.

3. Kích cỡ tranh phải thật linh hoạt

Thật nhàm chán khi tất cả các bức tranh bạn treo trên tường cùng một kích cỡ. Một ngoại lệ là các tranh có nội dung nối liền giữa các bức với nhau hay có tính lập lại để nhấn mạnh. Nhưng quy chung thường chỉ ba bức là đủ. Diện tích tranh lớn nhỏ khác nhau đặt cạnh bên nhau cho bạn một cái nhìn dung hoà. Trong cùng một không gian bạn có thể chọn chung một phong cách tranh nếu muốn làm điểm nhấn cho căn phòng nhưng màu sắc và hình thức thể hiện khác nhau không nên treo cùng nhau nhìn sẽ không đồng nhất.

4. Không cố ý dùng tranh che khuyết điểm nội thất

Một ý tưởng sai lầm là bạn hay dùng tranh như một vật che các khuyết điểm của tường nhà. Chúng cũng có chức năng này nếu bạn treo thật khéo và cân đối. Đừng cố áp các bức tranh đẹp vào các vị thế này, chúng chỉ làm cho không gian thêm rối rắm. Một bức tường bị ẩm mốc hay trầy xước không như ý, bạn có thể treo tranh để che khuyết điểm này hoặc dùng giấy dán tường như một giải pháp tốt.

5. Khung ảnh gia đình treo ở đâu?

Khung ảnh cá nhân nên treo ở những khu vực riêng như phòng ngủ, phòng thư giãn hay phòng làm việc. Như vậy sẽ không làm ảnh hưởng đến các bức tranh nghệ thuật khác của bạn. Dành riêng một khoảng tường để lưu lại các khoảnh khắc yêu thương của gia đình, chung vừa trang trọng, gần gũi mà tất cả các thành viên gia đình đều có thể ngắm nghía được.

6. Ít thì hiếm, hiếm thì sang

Tiết giản được điều này, những bức tranh sẽ trở nên quý và bắt mắt khách đến nhà hơn. Hãy nhắm hai đường xéo của bức tường cắt nhau. Ở đâu thì lấy đó làm tâm điểm để cân đối các vị trí treo tranh. Và độ cao không quá tầm với tay như thế sẽ dễ dàng cho bạn nhìn hơn. Thông thường ở vị trí 2/3 chiều cao bức tường tính từ dưới lên.

Chia sẻ bởi

Sơn ta Việt Nam

Thiết kế Website bởi Wlike.vn

Khái quát về quy trình vẽ tranh sơn mài Việt Nam

Quy trình vẽ tranh sơn mài

Khi nhắc đến “sơn mài”, “sơn dầu” hay “lụa” là đang đề cập đến mặt chất liệu của một bức tranh. Chất liệu cũng là một trong những cách thức trình diễn về mặt nội dung, có thể là ý(1) trong tranh, phong cách hay hình thức thể hiện. Việc tìm hiểu quy trình vẽ tranh của một chất liệu, điển hình ở sơn mài, ngoài việc để biết các công đoạn từ khởi đầu đến kết thúc cũng có thể giúp người thưởng ngoạn hình dung ra sự tác động hay ảnh hưởng như thế nào của một chất liệu đến phong cách tạo hình của mỗi nghệ sỹ.

Thao tác thực hiện một bức tranh sơn mài truyền thống(2) sẽ phải tuân thủ những bước cơ bản như sau :

Bước 1
Hình thành phác thảo trắng đen và phác thảo màu dựa theo ý và đề tài. Với một nhà chuyên nghiệp, việc làm phác thảo trắng đen sẽ tạo nhiều thuận lợi hơn cho những bước sau này, bởi họ biết rằng hình và sắc độ là tối quan trọng. Các họa sỹ giàu kinh nghiệm có thể thực hiện bước này ở trong tâm trí, tuy nhiên, thông thường việc thực hiện một bức tranh với nội dung mong muốnphải được hình thành từ những bố cục cụ thể. Vấn đề thường gặp là sự điểu chỉnh khi chuyển ý, song với sơn mài mọi giải pháp chỉ có thể tương đối mà thôi. Vì vậy, việc khăng khăng cho một hướng bố cục thường sẽ cản trở nhiều suy nghĩ.

Bước 2

Làm phác thảo phóng lớn theo dự kiến, người ta thường vẽ bằng than để dễ chỉnh sửa và lẩy ra các chi tiết cho tranh thêm tinh tế. Đây là bước không kém phần quan trọng bởi khi vẽ trực tiếp lên vóc, chi tiết được vẽ trước, hay những gì tinh túy nhất được vẽ ở lớp đầu tiên, vì càng mài xuống dưới, nét vẽ ban đầu càng hiện rõ. Người vẽ không chỉ toan tính đủ điều mà hơn cả phải truyền tải được tinh thần từ phác thảo lên tranh thuận với ý bản thân tác giả.

Bước 3

Thao tác trên vóc gồm các bước tuần tự sau đây,

Cẩn trứng là từ chuyên môn chỉ việc cẩn các miếng vỏ trứng vịt hoặc gà xuống vóc theo những mảng hình đã được calque(3) sẵn từ trước. Khác với sơn mài Trung Quốc và sơn mài mỹ nghệ dùng vỏ trứng để diễn tả, tranh sơn mài Việt Nam dùng trứng để vẽ các mảng sáng và đôi khi để tạo matière(4) bằng cách cẩn vỏ ốc, vỏ trai…

Mài trứng sau khi được cẩn mới đến bước tiếp theo. Vì cái khó ở tranh truyền thống phải phẳng và láng mướt cho nên công đoạn mài sẽ quản lý các mảng trứng hoặc vỏ trai tốt hơn, hay nói cách khác, xử lý bề mặt tranh được triệt để hơn.

Calque nét bằng phấn từ bản phác thảo phóng lớn nhằm lọc lấy bộ contour (5) của hình để đưa lên vóc.

Vẽ nét là một trong những bước góp phần tạo nên sự thành công của một bức tranh sơn mài. Nét trong sơn mài có thể xem là bộ khung của một ngôi nhà, bộ khung có chắc chắn thì ngôi nhà sẽ vững vàng. Trong tranh sơn mài, bộ nét rất được chú trọng. Bởi màu sắc của sơn mài không quá phong phú và có phần hạn chế, do đó gây khó khăn cho lối vẽ “vờn tả”. Cho nên, đế tách các mảng hình người ta phải dụng đến nét, đây là một biện pháp khắc phục điểm yếu chất liệu, song cũng chính là giải pháp thông minh. Lợi thế của nó nằm ở lối miêu tả không gian trên mặt phẳng hai chiều, vừa có vẻ công bút, vừa làm như thoải mái, phóng túng vung cọ mà vẫn tạo được độ nhặt – thưa của nét hay nông – sâu của hình.   

Vẽ (hay pha trộn màu) kể cả việc xử lý bạc, vàng quỳ để tạo ra độ xốp và trong cho bức tranh. Có người cho rằng tranh sơn dầu nghĩa là bột màu trộn với dầu lanh để vẽ thì tranh sơn mài cũng chẳng khác gì, màu nghiền cùng sơn ta cho ra những phẩm chất óng ánh không kém. Nếu như sơn dầu dùng bút pháp, kỹ thuật, matière … khác nhau thì sơn mài có thể biến ảo khôn lường nhờ vào vàng, bạc. Từ chuyên môn như thếp, rây, vỗ, xoa… để chỉ các cách xử lý khác nhau của vàng, bạc. Một bức tranh sơn mài được xem là đầy đặn và sâu màu thông thường được vẽ từ ba lớp màu trở lên với các kim loại quý. Sau đó là công đoạn mài và sửa tranh.

Mài vẽ là bước bắt buộc đối với sơn mài truyền thống. Vẻ đẹp của tranh có được từ việc xuất hiện những lớp màu chồng lên, đan quyện và tan lẫn vào nhau mà chỉ ở sơn ta mới có.

Nói cho cùng, người nào đã thân thiết với sơn ta, biết trân quý vẻ đẹp đặc trưng của nó thì sẽ không bao giờ có thể làm khác đi được. Đó là vẽ và mài, điều này chỉ có người trực tiếp vẽ và vẽ đủ nhiều mới cảm nhận được.

(1) Ý là nội dung, là vấn đề mà tác phẩm muốn đề cập tới, có thể rõ ý hoặc ẩn ý. Điểm độc đáo của tranh sơn mài là không kém phần ngẫu nhiên và thú vị trong quá trình tác phẩm được tượng hình do bề mặt tranh có thể biến đổi hoàn toàn mà chính tác giả cũng cũng không ngờ đến.

(2) Truyền thống là những giá trị được khám phá, được khẳng định và được giữ gìn. Tranh sơn mài truyền thống là loại tranh được vẽ bằng sơn ta, được mài phẳng mịn và láng bóng.

(3) Calque là bước chuyển hình, nét từ phác thảo phóng lớn sang vóc bằng giấy calque.

(4) Matière trong hội họa là từ chỉ chất của bề mặt vật liệu, hàm ý về sự phong phú của màu sắc hay sắc độ trong một mảng hình mà không làm phá vỡ mảng hình đó, đối với tranh sơn mài có thể tạo ra bằng vô số cách như cẩn vỏ trứng, vỏ trai, rắc bạc dát vàng, v.v… và sau đó mài phẳng.

(5) Contour là đường viền bao quanh một hình thể, hay nói theo ngôn ngữ tạo hình, đây là bộ nét của hình thể.

Chia sẻ bởi

Sơn ta Việt Nam

Thiết kế Website bởi Wlike.vn

Tranh sơn mài, phong cách và chất liệu

Tranh sơn mài, phong cách và chất liệu

Sơn mài hay tranh sơn mài là từ chỉ tranh được vẽ trên nền vóc bằng cách dùng sơn talàm chất kết dính với các vật liệu dùng để vẽ tranh sơn mài sau đó được mài phẳng.

Với tranh sơn mài truyền thống cần phải trải qua các công đoạn vẽ cũng có thể xem là một quy trình vẽ tranh sơn mài.

Chất liệu sơn mài.

Để màu ở dạng bột có thể vẽ được thì cần một chất kết dính: sơn mài, sơn dầu, tempera, màu bột... tên mỗi một chất liệu xuất phát từ sự xử dụng chất kết dính khác nhau. Đối với sơn dầu chất kết dính là dầu lanh, với tempera là lồng đỏ trứng, và với màu bột là keo pha loãng.

Tranh Sơn mài dùng sơn ta làm màu vẽ* và làm chất kết dính với các vật liệu sơn mài, là những vật liệu có thể mài phẳng được, rất đa dạng nhưng có thể quy thành ba dạng vật liệu chính sau đây:

Màu dưới dạng bột là son, phẩm màu (màu bột);

Vật liệu là kim loại được dát thật mỏng như vàng- bạc quỳ , bạc thiếc…;

Những vật liệu thô trong tự nhiên như vỏ trứng, vỏ ốc, vỏ trai…

Thông thường, tranh mà kết hợp nhiều loại vật liệu, kể cả những vật liệu ở dạng thô thì được xem là tranh tổng hợp. Sơn ta là một chất kết dính đặc biệt, dù kết hợp với những vật liệu phong phú như trên vẫn tạo ra một sự kết hợp nhuần nhuyễn đến độ không thể gọi đó là tranh tổng hợp. Một bức tranh sơn mài để thật sự quyến rũ thì thường là sự kết hợp đầy đủ ba loại vật liệu đã nêu.

Sự kết hợp những vật liệu sơn mài, với những liều lượng khác nhau trong một bức tranh, làm nên sự khác biệt. Ở mỗi họa sỹ khi thành một thói quen sử dụng, hay một sự yêu thích đặc biệt một loại vật liệu, chẳng hạn vỏ trứng, sẽ dùng nhiều hơn những vật liệu khác thì có thể trở thành một phong cách.

Tranh Sơn mài và đặc trưng phong cách chất liệu.

Khi nói đến các tác phẩn nghệ thuật thì phong cách là bao hàm luôn trong đó vì có phong cách thì mới có nghệ thuật. Đặc trưng Phong cách chất liệu sơn mài là thể hiện cách riêng của mỗi người trong việc xử lý chất liệu sơn mài, để có hiệu quả như họa sỹ mong muốn, và điều này có thể đọc được trên mặt tranh.

Với tranh sơn mài, quy trình làm tranh phụ thuộc rất nhiều vào đặc tính chất liệu sơn ta, chất liệu này do rất chậm khô nên để có được hiệu quả thì chỉ nên vẽ từng lớp mỏng, với cách vẽ này rất dễ biến công việc vẽ thành công việc tô màu. Tuy nhiên trong thực tế các họa sỹ sơn mài với những kinh nghiệm riêng về đặc tính chất liệu cùng những hiểu biết về hiệu quả trong việc gia giảm tỉ lệ các loại vật liệu, việc phối hợp giữa các vật liệu đó… kết hợp với cá tính tạo hình: coi trọng nét, mảng… , hay coi trọng việc xuất hiện những ma-che** đầy ngẫu hứng và từ đó hình thành nên phong cách.

Sau đây là một số tranh sơn mài được vẽ bằng chất liệu sơn ta của nhóm họa sĩ sơn ta

Tác giả Chu Viết Cường.

Tác phẩm : Phong cảnh - 120 x 200 cm

Tác giả Công Quốc Thắng
Tác phẩm : Rối nước - 120 x 100 cm

Tác giả Đặng Hiền
Tác phẩm : Giấc mơ - 120 x 60 cm

Tác giả Đặng Khánh Hội
Tác phẩm : Phong cảnh 1 - 120 x 80 cm

Chia sẻ bởi

Sơn ta Việt Nam

Thiết kế Website bởi Wlike.vn

Giải thưởng Mỹ thuật 2014 của nhóm họa sĩ sơn ta Việt Nam

Giải thưởng Mỹ thuật 2014 của nhóm họa sĩ sơn ta Việt Nam 

Tại triển lãm Khu vực Hội Mỹ thuật Việt Nam 2014 vừa qua, nhóm họa sĩ sơn ta Việt Nam đã gặt hái được nhiều thành công, nhiều tác phẩm đã đạt giải thưởng với những đánh giá cao, khen ngợi từ các chuyên gia .

Các tác phẩm đạt giải thưởng và được tài trợ sáng tác .

GIẢI B KHU VỰC I . HỘI HỌA

Tác giả : Hoàng Hữu Vân.

Tác phẩm : Ngày đương đại .

Chất liệu : Sơn mài .

Kích thước : 100 x 100cm

GIẢI C .

CHUYÊN NGHÀNH TRANG TRÍ . KHU VỰC I .HÀ NỘI .

Tác giả : Nguyễn Thanh Giang .

Tác phẩm : Cuộc sống xanh.

Chất liệu : Sơn mài .

Kích thước : 120 x 60 / 1 tấm .

Tác phẩm được

TÀI TRỢ SÁNG TÁC . KHU VỰC I . HÀ NỘI

Tác giả : Nguyễn Hải Nam .

Tác phẩm : Đất hồi sinh .

Chất liêu : Sơn mài .

Kích thước : 115 x 110 cm

Tác phẩm được

TÀI TRỢ SÁNG TÁC , KHU VỰC I , HỘI HỌA , HÀ NỘI .

Tác giả : Trần Tuấn Long .

Tác phẩm : Vó đêm .

Chất liệu : Sơn mài .

Kích thước : 120 x 90 cm

                                                                                                                 Chia sẻ bởi
                                                                                                          Sơn ta Việt Nam

                                                                                     Thiết kế Website bởi Wlike.vn

Vài suy nghĩ về tính truyền thống trong tranh sơn mài Việt Nam

Vài suy nghĩ về truyền thống trong tranh sơn mài Việt Nam

Nghệ thuật sơn mài Việt nam gần một thế kỷ đồng hành cùng các họa sỹ tâm huyết luôn tìm tòi, nghiên cứu làm giàu đẹp thêm tiềm năng lớn lao của chất liệu tạo hình độc đáo này. Từ một chất liệu trang trí cổ truyền họ đã góp công chuyển thành chất liệu nghệ thuật. Tính truyền thống ấy càng đậm đà hơn qua bàn tay điêu luyện và yêu nghề của các nghệ sỹ nhiều thế hệ đã biết tiếp thu tinh hoa nghệ thuật thế giới và dân tộc làm phong phú thêm ngôn ngữ của nghệ thuật sơn mài Việt Nam hiện đại.

Từ thực tế sáng tác phong phú, đa dạng của thời kỳ có quá nhiều khúc xạ trong nghệ thuật hiện nay, một điều chúng ta nhận thấy là: Nếu như trước đây các họa sỹ trẻ trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương đã học tập và sử dụng kỹ thuật tạo hình, phối cảnh, màu sắc, bố cục của hội họa châu Âu nhưng lại chuyên chở được nét đặc sắc cái hồn của phương Đông trong cách nhìn, cách cảm, cách nghĩ của mình đối với chất liệu của dân tộc, thì ngày nay, cũng với chất liệu ấy, các họa sỹ trẻ đang khoác cho nó một chiếc áo mới với đủ mọi màu sắc, xu hướng của thời đại. Đây là một tín hiệu đáng vui mừng nhưng đồng thời cũng là hồi chuông báo động về những khuynh hướng lệch lạc của một số họa sỹ chạy theo “kinh tế thị trường” đánh mất tính truyền thống của chất liệu dân tộc.

Truyền thống, theo họa sỹ - nhà lý luận phê bình Nguyễn Quân đã viết:“Như một khái niệm quan trọng trong thời đại giao lưu và thông tin ngày nay, thật không dễ định nghĩa”. Tuy nhiên, phần chữ nghĩa cốt lõi của nó theo suy nghĩ của ông, “truyền thống là sự lấy lại những suy nghĩ, những xúc cảm, những hành vi của một tập đoàn xã hội, của một con người hay một dân tộc. Truyền thống giúp cho con người giữ lại những thành quả của quá khứ để không phải làm lại từ đầu. Truyền thống vì thế là bậc thang để nhân loại tiến lên phía trước”. (Tạp chí Nghiên cứu Văn hóa Nghệ thuật số 4(87), 1989, trang 16-20)

Thiết nghĩ, bảng màu của sơn mài truyền thống tự thân nó ít ỏi, tuy nhiên từ trước tới nay chưa có ai – kể cả các họa sỹ nổi tiếng – dám cho là mình đã khai thác hết khả năng của chất nhựa cây kỳ diệu mà tự nó đã có thể biến hóa thành hai màu chủ yếu: Cánh gián và then, rồi từ hai màu này lại có thể tạo ra vô số những sắc nhị và sắc độ khác nhau. Việc tiếp thu truyền thống trong tranh sơn mài trước hết là ở khâu chế biến nhựa sơn qua các công đoạn nghiêm ngặt, vất vả và khả năng ứng dụng chất nhựa sơn vào tác phẩm của từng nghệ sỹ như thế nào, chứ không phải vay mượn một loại sơn công nghiệp ngoại nhập khoác lên nền vóc những vật liệu mỹ nghệ rẻ rúng, không chịu được sự thử thách của mắt nhìn và thời gian.

Họa sỹ không chỉ vẽ bằng mắt và tay mà vẽ bằng cả trái tim và cái đầu nữa. Do đó, khi nói đến tính truyền thống trong tranh sơn mài không thể chỉ đề cập đến kỹ thuật chất liệu mà phải xem xét cả phong cách tạo hình và nội dung chủ đề. Đây lại chính là bản lĩnh sáng tác của họa sỹ, là khả năng biểu cảm nghệ thuật thông qua phong cách trong bố cục, trong việc xây dựng hình tượng điển hình và trong bút pháp, màu sắc diễn tả. Bởi vì, chất liệu dù có quý giá, quan trọng nhưng sẽ vô hồn nếu thiếu bàn tay của người nghệ sỹ mang đến cho nó một sức sống rung động lòng người. Vì vậy, cần có những họa sỹ tài năng, cảm nhận sâu sắc chất liệu và làm chủ kỹ thuật biểu hiện. Để có được một bố cục, một phong cách tạo hình và một chất liệu phù hợp với chủ đề tư tưởng của một tác phẩm không phải là một công việc dễ làm và trong một sớm một chiều của một người “dễ tính”… Để có được tính truyền thống đó, người nghệ sỹ phải sống, học hỏi và lao động như thế nào?!

Sau cùng, truyền thống được nhắc đến như một phương pháp nhìn nhận, chắt lọc và tái hiện cuộc sống. Cha ông ta từ bao đời nay với đức tính cần cù, trung thực, lạc quan, vị tha để chiến thắng thiên nhiên khắc nghiệt cũng như mọi quân thù xâm lược, đã hình thành nên một “cách nhìn” vô cùng thực tế, cụ thể nhưng cũng vô cùng tinh tế, lạc quan, cho nên, công chúng thưởng thức khó có thể chấp nhận xu hướng gợi cảm thông qua những tín hiệu nghệ thuật, nhất là với những gơi cảm “vô hình” hay “siêu hình” như hiện nay của một số họa sỹ.

Do đó, khả năng nắm bắt và tái hiện cuộc sống thực tế như là mạch giống nòi chảy xuyên qua bao thế hệ nghệ sỹ, như một lời động viên hun đúc: Vẽ cái gì, vẽ cho ai và vẽ như thế nào? Họa sỹ có quyền chọn một đề tài nhất quán trong sự nghiệp sáng tác cũng có thể cùng lúc vẽ nhiều đề tài phản ánh cuộc sống vận động quanh mình. Cái cần học ở truyền thống, ở các tác giả lớn là cách nhìn đời sống chứ không phải là những nét hình cụ thể trong tác phẩm. Tất cả là ở thái độ của người vẽ trước cuộc sống. Bởi vì, nghệ thuật chính là con người nghệ sỹ thông qua tác phẩm được công chúng chấp nhận. Đó chính là một yếu tố không thể thiếu của truyền thống và cũng chính là quan điểm nghệ thuật của người viết vậy.

Quy luật phát triển của nghệ thuật Việt Nam là sự thống nhất giữa truyền thống và hiện đại, giữa nhân tố bản địa và nhân tố ngoại nhập, giữa đối tượng được phản ánh với chủ thể phản ánh. Vấn đề đặt ra không phải là mới hay cũ về mặt hình thức và phương tiện biểu hiện mà ở chỗ nó đáp ứng được nhu cầu thẩm mỹ của nhân dân Việt Nam. Người viết hoàn toàn đồng ý với quan điểm này, và một vài suy nghĩ trên không nằm ngoài việc khẳng định sự thành công của nghệ thuật sơn mài Việt Nam hiện đại bên cạnh việc tiếp thu tính truyền thống đã làm nên tính độc đáo của một chất liệu dân tộc để chia sẻ cùng các anh chị tâm huyết (nhất là các họa sỹ trẻ) trong việc làm giàu đẹp thêm ngôn ngữ của nền nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Chia sẻ bởi
Sơn ta Việt Nam

Thiết kế Website bởi Wike.vn